Mit ’n zucht van verlichting tròk ie ’n kaud blikkie pils òp. ’t Was ’m lukt: dry January ad ie âilegoar vòlauwe. ’n Moand làng gien biertje as ie van ze werk of in ûis kwam, gien wêintje bêi ’t éjte, òp zoaterdàgâivend gien bòrreltje véjr ’t slâipe gân. Niet dat de buurman nau zò’n zûiplap is, moar ’n gloasie lekkers gâit er of in toe best in. Vanof ien féjbruoari oeft ie ze âige gelukkig niet mâir in te auwe. Ôenderwil is me nichie begònne an ’n sapvàstekuur. Ze ad ûitvôende dat er vêif gram te véjl vet òp d’r éjpe zat. Gelukkig binne we bêi ûis in ûis niet zô van de diéjte in de kure. Goed blêive bewéjge in niet mâir éjte dan wet je nôdig êbbe, dan kòmt ’t wel goed. Dat alve pôendje mâir of minder zel je ’t graf niet in krêige.

In mêin erinnering begòn dat erges in de jâire zestig, die òbsessie mit de slànke lêin. In 1967 ad je Twiggy, die wier wéjreldberoemd as fôtômòdel, òmdat ze zò mager was as ’n panlat. Ze möst ôender de does ammoar van de iene nâir de oare woaterstroal springe òm ’n bêitje nat te wòrre. Dâir bléjf ze ôk metien zò dun van.  Véjr die têid ad je netuurlijk ôk al minse die ammoar ûitkêike dâne ovve ze niet ’n grammetje te zwâir wazze, moar toe was ik nàg te jòng òm dat in de goate te êbbe. Ik ad inkelt wéjt van ‘vasten- en onthoudingsdagen’ in van de vàstetêid. In dan ad je ôk nàg ‘vàste kwoaietemperdage’. In je kerkbôekie iette die ‘Quatertemperdagen’. Moar wannâir die viele was mêin altêid ’n roadsel. Wet vàste was wist ik dus wel: ’s òches ’n plàkkie bol minder of ’n gekôekt aai bêi ’t wàrme éjte in ploas van ’n speklappie. En netuurlijk: gien slik.

Véjl minse van ’n bepoalde léjftêid beginne nau metien te rôepe: ’t vàstebussie! Of: ’t vàstetròmmeltje! Kennelijk wazze me voader in moeder niet zòkke strànge kathelieke, want zò’n vàstebussie êb ik bêi ûis nooit zien stân, moar wel bêi allerlaai oare minse. Alles wet je dâir as kêind in de vàstetêid an slik kràgge, ging in dat bussie. Bêi de ien mòch je dâir pas mit Poase wéjr wet ûit oale, bêi de oar mòch dat iedere zéjneg van de vàste. Oe dan ôk,  òp Àswoenesdàg ginge we allegoar ûis àskrûisie oale in vanof dat mòment möst je vàste, dus gien kôekies, tuffe, sekloatjes, ràngetjes of zuurtjes mâir. Alles ging bêi mekoar in dat bussie. In dat ging netuurlijk plàkke. Binne de kòrtste kâire kléjfde alles an mekoar vàst. In dan òp Poaszoaterdàg òm twoalf uur (of pas òp zéjneg van Poase nâi de kerk) dâir allegoar wet ûit pàkke. Dat dâir nooit ’n ûitbraak van ien of oare besmettelijke ziekte van kòmme is, màg je ôk wel ’n wôender van God noeme. De auste géjneroaties Vòlledammers wéjte nàg, dat ’t er kòrt nâi de oorlog nàg strànger an toeging. Niet allienig möst je al je slik òpspoare, moar dat tròmmeltje stòn dan ôk nàg zò ôg òp de kast, dat je d’r niet zômoar bêi kònne. In as je moeder echt stràng was, ad ze gloaze pötjes òpspoard wâir alles in möst, dat ze metien zien kòn of er ientje sòms wet ûitpikt ad.

Dink nau niet, dat je òp Poaszoaterdàg zômoar dat pötje of bussie òpoale mòche. Nâi, âirst òm twoalf uur ’s middes ’n poar flesse wêiwoater oale. Bêi de linkerdéjr van de kerk, bêi ’t ek van de pasterietûin, stònne twâi tònne mit wêiwoater. Dâirûit kòn je dan je flesse vulle. Vanûit de pasterie liepe slànge nâir de tònne. ’t Woater wet of er nuw in kwam, was dan metien wêid. Nàg zò’n wôender van God. Je kònne d’r ôk palmtàkkies  krêige véjr àchter ’t krûis of in ’t wêiwoatersbàkkie in ûis. In dan, eindelijk, kwam ’t vàstebussie van de kast of.

In de vàstetêid möst je oftig biechte, vanzelf. Dan gaf je moeder ’n kwàrtje méj véjr de biechtvoader. As je dan ôk nàg te còmmunie ginge, kràg je ’n vòlle ofloat. Dan wazze al je zôende weg. Dat je dâirnâi nàg mâir vòlle ofloate verdiene kònne, is véjr sòmmige altêid ’n grôt roadsel bléjve. Dat is ’t mysterie, zau ’n bekende Vòlledammer zêgge.

Sijmen Tol

Mit dànk an léjde van Grôsk òp ûis Vòlledams

ûit: Bedakkertje, lente 2025